Szyna relaksacyjna na bruksizm: czy pomaga? Jak nosić?

Bruksizm należy do tych problemów stomatologicznych, które latami mogą pozostawać niezdiagnozowane. Wielu pacjentów dowiaduje się o swoim problemie przypadkiem – podczas kontrolnej wizyty u stomatologa lub od partnera, który w nocy usłyszy niepokojące dźwięki nocnego zgrzytania zębami.

W terapii tego zaburzenia stosuje się różne metody, a jedną z najczęściej zalecanych jest ta z wykorzystaniem szyny relaksacyjnej. Jak działa?

Czy jej noszenie rzeczywiście przynosi ulgę? Jak dbać o higienę takiej nakładki, by nie zaszkodzić zdrowiu jamy ustnej?

Odpowiedzi na wszystkie najważniejsze pytania pojawiające się na temat tej metody leczenia bruksizmu, znajdziesz poniżej.

Czym jest szyna relaksacyjna?

Nie jest to zwykła plastikowa nakładka, jak czasem błędnie się zakłada. Szyna relaksacyjna – nazywana także okluzyjną lub stabilizującą – to dopasowany aparat, który rozdziela górny i dolny łuk zębowy, zmniejsza napięcie mięśniowe, chroni zęby i zapobiega ścieraniu się szkliwa.

Tworzy się ją indywidualnie na podstawie wycisku zębów – w ten sposób szyna zostaje idealnie dopasowana do kształtu zgryzu i jamy ustnej danego pacjenta.

Rodzaje szyn relaksacyjnych

Nie można powiedzieć, że istnieje uniwersalna szyna relaksacyjna dla wszystkich pacjentów. Poszczególne rodzaje mogą różnić się budową, kształtem, grubością i stopniem twardości. Narzędzie służące ochronie zębów dobiera się w zależności od zaawansowania problemu i charakterystyki przypadku. 

Niektóre osoby otrzymują modele cienkie i elastyczne, które amortyzują napięcie, inne natomiast – twarde, stabilizujące całą żuchwę i eliminujące nadmierne siły nacisku.

Wyróżnia się:

• szyny miękkie – wykonane z elastycznego tworzywa (najczęściej jest to silikon), polecane osobom, u których bruksizm nie osiągnął jeszcze zaawansowanego stadium. Zapewniają podstawową ochronę szkliwa, ale w pełni nie kontrolują napięcia mięśni;
• szyny twarde – akrylowe nakładki na zęby o większej sztywności, rekomendowane pacjentom z nasilonymi objawami bruksizmu. Dzięki nim żuchwa pozostaje w stabilnym położeniu, a obciążenie stawu skroniowo-żuchwowego zostaje zredukowane;
• szyny Michigan – wykorzystywane przede wszystkim u osób z zaawansowanymi zaburzeniami stawu skroniowo-żuchwowego. Zaprojektowane tak, aby wymuszać odpowiednie ustawienie żuchwy i odciążać mięśnie żwaczy;
• szyny repozycyjne – stosowane u pacjentów, u których doszło do przemieszczenia krążka stawowego, pomagają w ustawieniu żuchwy w korzystniejszej pozycji;
• szyny NTI – nakładka okluzyjna, która cechuje się wysoką elastycznością i zdolnością do stopniowego dostosowywania się do kształtu łuku zębowego pacjenta;
• płytki nagryzowe Sveda – specjalistyczne szyny nagryzowe wykorzystywane w leczeniu miopatii, zaburzeń zwarciowych oraz przeciążeń w obrębie stawu skroniowo-żuchwowego.

Dla kogo przeznaczona jest taka nakładka?

Bruksizm nie jest jedynie problemem stomatologicznym – to złożone zjawisko, które wpływa na cały narząd żucia. Szyna relaksacyjna stanowi jeden z elementów terapii dla osób zmagających się z konsekwencjami nadmiernego napięcia mięśni okolic szczęki.

Pacjenci, u których występuje przewlekłe zgrzytanie i zaciskanie zębów, często zgłaszają objawy, które nie zawsze kojarzone są bezpośrednio z bruksizmem.

Objawy obejmują:

• bóle głowy o charakterze napięciowym,
• uczucie zmęczenia mięśni żwaczy po przebudzeniu lub w ciągu dnia,
• ból szczęki i ograniczenie ruchomości żuchwy,
• trzaski i przeskakiwania w stawie skroniowo-żuchwowym,
• przewlekłe napięcie w obrębie szyi i karku,
• widoczne ścieranie się zębów i ich nadwrażliwość,
• widoczne uszkodzenia szkliwa (pęknięcia),
• szumy uszne oraz uczucie „zatkanych uszu”,
• zaburzenia snu i przebudzanie się w nocy.

Szyna relaksacyjna nie leczy bezpośrednio przyczyny bruksizmu, może jednak skutecznie ograniczać skutki wynikające z nadmiernej aktywności mięśniowej. 

Jest rekomendowana szczególnie osobom, które mają już widoczne zmiany w uzębieniu lub zgłaszają przewlekły dyskomfort w obrębie żuchwy.

Włączenie tej metody leczenia często idzie w parze z zaleceniami dotyczącymi fizjoterapii, modyfikacją nawyków oraz kontrolą poziomu stresu. 

Jak działa szyna relaksacyjna?

Stosowanie szyny relaksacyjnej chroni zęby przed ścieraniem i zmniejsza napięcie mięśni. Tworzybarierę między górnym, a dolnym łukiem zębowym i w ten sposób uniemożliwia ich kontakt podczas niekontrolowanego zaciskania. Dzięki temu:

• szkliwo pozostaje mniej obciążone,
• mięśnie twarzy odpowiedzialne za żucie wykazują mniejszą aktywność,
• maleje ryzyko mikrouszkodzeń zębów i przeciążeń stawu skroniowo-żuchwowego,
• bóle głowy oraz napięcie w okolicy szczęki ulegają złagodzeniu.

Jak dbać o czystość szyny relaksacyjnej?

Nieprawidłowa higiena prowadzi do namnażania się bakterii i zwiększa ryzyko stanów zapalnych w jamie ustnej.

Aby utrzymać szynę w czystości, należy po każdym użyciu myć ją letnią wodą oraz specjalną szczoteczką z pastą bez drobinek ściernych lub delikatnym mydłem. Można stosować także specjalne tabletki czyszczące przeznaczone do protez i aparatów ortodontycznych. 

Szynę trzeba przechowywać w wentylowanym etui, aby zapobiegać nadmiernej wilgoci i rozwojowi drobnoustrojów.

Czy noszenie szyny powinno boleć?

Odpowiednio dopasowana szyna relaksacyjna nie powinna powodować dyskomfortu i bólu. W pierwszych dniach może pojawić się uczucie ucisku, jednak jeśli dolegliwości nie ustępują, konieczna jest korekta nakładki.

Nieodpowiednio dobrana szyna może zwiększyć napięcie mięśniowe, prowadzić do rozwoju chorób przyzębia i uszkodzenia zębów. Pojawienie się wszelkich niepokojących objawów, zawsze warto skonsultować z lekarzem stomatologiem. 

Jak spać w szynie relaksacyjnej na zęby?

Aby leczenie bruksizmu z wykorzystaniem szyny przyniosło efekty, jej noszenie podczas snu powinno stać się nawykiem.

Przy pierwszym założeniu może pojawić się delikatny ucisk i wzmożone wydzielanie śliny. To naturalne reakcje, które powinny stopniowo zanikać. Początkowy dyskomfort związany z jej obecnością w jamie ustnej zazwyczaj mija po kilku nocach.

Aby poprawić jakość snu w szynie relaksacyjnej, warto zwrócić uwagę na przyjęcie prawidłowej pozycji ciała. 

Spanie na plecach zmniejsza nacisk na żuchwę i ułatwia adaptację do szyny. Dodatkowy komfort może zapewnić wykonywanie specjalnych ćwiczeń relaksacyjnych – rozluźnienie mięśni żwaczy przed snem ogranicza nieświadome zaciskanie szczęki w nocy.

Czy szynę relaksacyjną można nosić w dzień?

Niektóre modele szyn są przeznaczone do stosowania wyłącznie w nocy, inne mogą być noszone także w ciągu dnia. Jeśli pacjent odczuwa silne napięcie mięśniowe, które nie ustępuje po nocnym stosowaniu nakładki, dentysta może zalecić krótkie sesje noszenia szyny w ciągu dnia.

Taka forma terapii sprawdza się u osób, które nieświadomie zaciskają zęby podczas pracy, aktywności fizycznej, prowadzenia samochodu lub w stresujących sytuacjach. Stosowanie szyny przez kilka godzin dziennie może pomóc w wyrobieniu nawyku kontrolowania niektórych przyczyn bruksizmu.

Szyna nie powinna zastępować kompleksowego leczenia. Jeśli napięcie mięśniowe utrzymuje się cały dzień, warto wdrożyć dodatkowe metody. W niektórych przypadkach konieczne jest wyeliminowanie istniejących wad zgryzu (przeprowadzenie leczenia ortodontycznego lub fizjoterapia stawu skroniowo-żuchwowego).

Przy prawidłowym stosowaniu nakładki objawy bruksizmu powinny stopniowo się zmniejszać, a komfort pacjenta ulegać coraz większej poprawie. Regularne wizyty w gabinecie stomatologicznym umożliwiają bieżące monitorowanie skuteczności działań i ewentualną korektę szyny. 

Jakie pytania o szynę relaksacyjną najczęściej zadają pacjenci? 

Ile kosztuje szyna relaksacyjna na zęby?

Cena szyny waha się w zależności od rodzaju, swojej funkcji i materiału. Pacjent powinien liczyć się z kosztami, które zaczynają się od 500 złotych i mogą sięgać nawet 2000 złotych.

Czy szyna relaksacyjna pomaga?

Tak. Zmniejsza napięcie mięśniowe, chroni zęby, powoduje zmniejszone odczuwanie bólu oraz poprawę jakości snu – redukuje objawy bruksizmu, których bagatelizowanie może prowadzić do poważnych problemów stomatologicznych.

Czy szyna relaksacyjna jest na NFZ?

NFZ nie refunduje szyn relaksacyjnych. Leczenie bruksizmu musi być finansowane z prywatnych środków.

Ile się nosi szynę relaksacyjną?

Szynę relaksacyjną najczęściej nosi się przez sześć miesięcy, jednak zdarza się także, że do kilku lat – w zależności od medycznych wskazań stomatologa.

Bibliografia 

1. Oleszek-Listopad, J., & Szymańska, J. (2018). Dysfunkcja układu ruchowego narządu żucia–aktualny stan wiedzy. Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 24(2), 82-88.
2. Wilmont, P., Saczuk, K., Pawlak, Ł., & Łukomska-Szymańska, M. (2018). The most commonly used methods of treatment for bruxism–a literature review. Journal of Stomatology, 71(4), 350-355.
3. Reddy, S. V., Kumar, M. P., Sravanthi, D., Mohsin, A. H. B., & Anuhya, V. (2014). Bruxism: a literature review. Journal of international oral health: JIOH, 6(6), 105.
4. Piwowar, B., Trybulec, B., Barłowska-Trybulec, M., & Mańko, G. (2020). Postępowanie fizjoterapeutyczne u pacjentki z objawami bruksizmu-studium przypadku. Physiotherapy Review, 24(2).
5. Rusin, B., Wójcik, A., Pakaszewski, W., Ziomko, B., & Smulewicz, K. (2022). Bruxism–contemporary knowledge about the disorder and therapeutic possibilities. Journal of Education, Health and Sport, 12(12), 131-135.